Procesgericht
Het motto van Creëer en Leer is: Creativiteit voor iedereen! Maar hoe doe je dat? De overheid, middels het SLO, adviseert de procesgerichte didactiek.
Procesgericht: de vier kenmerken
Een procesgerichte les herken je aan het volgende:
- de leerkracht stuurt op proces niet op product
- de leerkracht bouwt de les evenwichtig op: eigenheid en vaardigheden zijn in evenwicht
- de les is opgedeeld in vier lesfasen
- de opdracht wordt geformuleerd als uitdaging
Proces versus product
Daar waar het onderwijs bij veel vakken stuurt op product, zoals de juiste uitkomst van een som of een correcte spelling, blijkt dat je bij de kunstvakken beter kunt aansturen op proces. Er zijn bij een kunstopdracht namelijk talloze oplossingen mogelijk. Juist het denken in mogelijkheden is de essentie van het kunstonderwijs. Dat vergt een omslag van leerkracht én leerling. Alles bij een kunstles richt zich op het proces; van de manier waarop je de les start, de input die je geeft met kennis en vaardigheden, de begeleiding en het nabespreken. Vandaar ook de naam: procesgerichte didactiek. Ook het SLO adviseert scholen te werken volgens de procesgerichte didactiek.
Procesgericht: balans
Tijdens een kunstles wil je leerlingen enerzijds kennis en vaardigheden aanleren. Maar je wil ook hun eigenheid aanspreken. Het is een hele kunst om die twee onderdelen tijdens een les in balans te brengen. Bij Creëer en Leer hebben we daar iets op bedacht: de les in bouwstenen. Met de bouwsteen betekenis spreek je de eigenheid van leerlingen aan. Met de bouwstenen voor vorm, werkwijze en onderzoek onderwijs je nieuwe vaardigheden. Het bijzondere aan die bouwstenen is dat daarmee niet het maakproces stap voor stap wordt voorgedaan, maar dat het de leerling generieke kennis of vaardigheden verschaft. Het is vervolgens aan de leerling om die kennis en vaardigheden naar eigen inzicht te gebruiken in het maakproces. En daarmee zorg je voor evenwichtige kunstlessen.
Vier lesfasen
Een procesgerichte les is opgedeeld in vier lesfasen:
- oriënteren
- onderzoeken
- uitvoeren
- evalueren
Alle lessen van Creëer en Leer zijn opgebouwd volgens deze lesfasen, zowel de lessen beeldende vorming als muziek en drama. In de lesbeschrijving komen alle fasen aan bod. Ben je al helemaal thuis in de procesgerichte didactiek dan deel je zelf je les in rondom de vier lesfasen.
Een voorbeeld:
Maak eens een collage van een nieuw insect. Let op de lichaamsvormen van het insect.
Of als succeskriteria:
- nieuw insect
- knippen/plakken papier
- let op de lichaamsvormen: kop, borststuk met 6 poten en achterlijf
- knip en schuif minimaal 4 insecten
De opdracht als uitdaging
Om tijdens je les zowel de eigenheid van leerlingen aan te spreken, als nieuwe kennis en vaardigheden aan te bieden, wordt de opdracht geformuleerd als uitdaging met drie vaste onderdelen:
- betekenis | waar gaat het over?
- vorm | waar kun je op letten?
- werkwijze en materie | waarmee maak je het?
Sommige leerkrachten vinden het fijn om zo’n uitdaging om te zetten in succeskriteria. Dan kan ook. Als de drie vaste onderdelen maar terugkomen. Je kunt eventueel extra (tussendoelen) toevoegen om het onderzoek te stimuleren.
Procesgericht: training en coaching
Wil je meer weten over de procesgerichte didactiek? De auteurs van Creëer en Leer zijn ook professionele trainers. Zij kunnen het hele team introduceren in de procesgerichte didactiek. De training kan algemeen van aard zijn, met voorbeelden van alle disciplines of heel gericht op een van de disciplines: beeldend, muziek of drama.
Bij afname van een training krijgt het hele team twee maanden gratis toegang tot alle lessen van Creëer en Leer om de nieuwe kennis en vaardigheden in praktijk te brengen.
Interessant!
Procesgericht per discipline
De procesgerichte didactiek kun je op elke kunstdiscipline toepassen. Maar er zijn ook verschillen. Hoe de didactiek specifiek bij beeldende vorming, muziek of drama wordt toegepast, lees je door hieronder op een van de linken te klikken. Bestudeer bijvoorbeeld de elektronische uitgave ‘Creëren kun je leren’ over vormgeven en beeldend of bekijk de vormgevingsmodellen voor muziek en drama.